Skip to main content
  • Home
  • Nieuws
  • Politiek staat voor een reality check
  • 19/06/2019

Politiek staat voor een reality check

De molens van de coalitievormingen draaien traag. Maar welke coalities er uiteindelijk ook uit de bus komen, ze zullen allemaal voor dezelfde budgettaire uitdagingen staan. Het begrotingstekort loopt op tot 10 à 11 miljard euro. De reality check over de overheidsfinanciën komt er dus onvermijdelijk aan.

  • Uiteindelijk zal de budgettaire realiteit zich opdringen: er is geen geld om alle dure verkiezingsbeloftes te betalen.
  • Het begrotingstekort loopt voor alle overheden samen op korte termijn op tot 10 à 11 miljard euro.
  • De volgende coalities moeten dringend en diepgaand de verschillende overheidsdiensten op federaal en Vlaams niveau hervormen.

De regeringsvorming gaat langzaam. Daarvoor zijn twee redenen. Ten eerste moeten de meeste politieke partijen hun wonden likken na de tegenvallende verkiezingsuitslag. Daardoor durven ze nog niet uit de loopgraven komen om duidelijk aan te geven met wie en met welk project ze beleidsverantwoordelijkheid zouden willen opnemen. Ten tweede bemoeilijkt de samenhang tussen de regionale en federale coalitievormingen de vooruitgang. De samenvallende verkiezingen geven de kans om over de beleidsniveaus heen tot coherente coalities en regeerprogramma’s te komen. Maar dit heeft tot gevolg dat voor de partijen eerst heel veel puzzelstukken goed moeten vallen, vooraleer ze durven te schakelen.

Reality check

Het is interessant voor politicologen en journalisten om de (schijn)bewegingen in al die gelijktijdige coalitievormingen te volgen. Maar uiteindelijk zal de economische en budgettaire realiteit zich toch brutaal opdringen: er is geen geld om alle dure verkiezingsbeloftes te betalen. Integendeel, er zal veel bespaard moeten worden … Welke coalities er uiteindelijk ook uit de bus komen, ze zullen allemaal voor dezelfde budgettaire uitdagingen staan. Het begrotingstekort loopt voor alle overheden samen op korte termijn op tot 10 à 11 miljard euro. Zonder inspanningen neemt dat tekort alleen maar verder toe door de impact van de vergrijzing op de overheidsuitgaven voor pensioenen en zorg.

De vraag is dan natuurlijk hoe de volgende regeringen dat tekort kunnen aanpakken. Sommige partijen kijken daarvoor naar extra belastinginkomsten. De totale overheidsontvangsten in België worden voor 2019 echter nog altijd op 51% van het bbp geraamd. Daarmee hebben we vandaag al de vierde hoogste belastingdruk van Europa. Er is dus geen ruimte voor belastingverhogingen.

“Er werd niet over gesproken tijdens de verkiezingscampagne, maar er moet en kán veel bespaard worden.”

Niko Demeester

Andere partijen denken eerder aan besparingen. Dat is de olifant in de kamer: er werd niet over gesproken tijdens de verkiezingscampagne, maar er moet en kán veel bespaard worden. De retoriek van de voorbije jaren over de ‘keiharde’ besparingen door de vorige regeringen is totaal onjuist. De partijen en organisaties die dit beweren, gaan los voorbij aan het feit dat de overheidsuitgaven in ons land nog altijd meer dan 50% van het bbp bedragen, de derde hoogste van Europa. De structurele besparingen tijdens de voorbije legislatuur bedroegen nauwelijks iets meer dan 1% van het bbp. Er is dus zeker geen sprake van ‘kapotbespaard’ of ‘besparingen tot op het bot’.

Het probleem ligt dus niet bij de onderfinanciering van onze overheidsdiensten, maar wel bij de ondermaatse prestaties ervan. Een vergelijking van de totale overheidsuitgaven in België en de kwaliteit van de overheidsdiensten geeft steevast hetzelfde beeld: de Belgische overheidsuitgaven zijn hoog, terwijl ze maar een middelmatige kwaliteit van dienstverlening door de overheden opleveren. Anders gezegd: onze overheden leveren veel te weinig waar voor al het geld dat ze ontvangen. Dat probleem stelt zich in veel diensten van de overheid: zorg, onderwijs, justitie, politie, openbaar vervoer, … Telkens zijn er meerdere andere Europese landen waar de overheden veel meer waar voor hun geld leveren.
Het is dus totaal misplaatst dat men roept om extra middelen voor justitie, onderwijs, openbaar vervoer,… als voorwaarde om de prestaties van die diensten te verbeteren. 

De volgende coalities moeten daarentegen dringend en diepgaand de verschillende overheidsdiensten op federaal en Vlaams niveau hervormen, zodat ze efficiënter omgaan met de huidige middelen, veel meer waar voor hun geld leveren. Om die hervormingen uit te tekenen, kunnen onze politici zich inspireren op de performante werking van die overheidsdiensten in andere Europese landen. De vergelijking met die landen geeft aan dat daar nog veel potentieel voor verbetering is, om te besparen en tegelijk de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren.

De reality check rond de overheidsfinanciën komt er dus aan. De politieke onderhandelaars moeten de nood aan en mogelijkheid tot significante besparingen, via hervormingen van de overheidsdienstverlening, als uitgangspunt nemen bij hun budgettaire discussies.

Contactpersoon

Niko Demeester

Secretaris-Generaal

VZW - NBN
VZW - vGD
ING
SD Worx